Jak odróżnić stres od objawów, które wymagają rozpoznania ADHD

W codziennym życiu niemal każdy doświadcza stresu – terminów, presji, nadmiaru obowiązków. Nic więc dziwnego, że problemy z koncentracją, zapominanie czy rozdrażnienie często tłumaczymy właśnie nim. Coraz więcej dorosłych zauważa jednak, że te trudności nie mijają wraz z urlopem czy zmianą sytuacji życiowej. Wtedy pojawia się pytanie: czy to nadal przeciążenie psychiczne, czy może coś więcej? Sprawdź, jak odróżnić stres od zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi i kiedy warto zgłosić się na rozpoznanie ADHD?

Przywołaj wspomnienia z dzieciństwa

Stres pojawia się zwykle jako reakcja na konkretne okoliczności – zmiany w pracy, konflikty, nadmiar obowiązków. ADHD natomiast jest zaburzeniem neurorozwojowym, co oznacza, że jego objawy są obecne od najmłodszych lat, nawet jeśli nie zostały wtedy nazwane.

Warto zadać sobie pytania: czy w szkole często słyszałeś, że „bujasz w obłokach”? Czy trudno było ci usiedzieć w miejscu, kończyć zadania albo skupić się na tym, co mówi nauczyciel? A może nauka przychodziła ci z łatwością tylko wtedy, gdy temat naprawdę cię fascynował? Swoje wspomnienia warto skonfrontować z opinią osoby, która pamięta Cię sprzed lat, np. rodzicem czy innym starszym członkiem rodziny.

Nie każda osoba z ADHD miała problemy w szkole. Często osoby o wysokiej inteligencji kompensowały trudności – uczyły się na ostatnią chwilę, radziły sobie dzięki talentowi, ale za cenę ogromnego wysiłku i stresu. Dopiero w dorosłości, gdy wymagań przybywa, a kompensacja przestaje wystarczyć, objawy stają się wyraźne.

Przewlekły charakter objawów

Stres ma zazwyczaj charakter falowy. Nasila się w trudnych momentach i słabnie, gdy sytuacja się stabilizuje. Nawet jeśli trwa długo, jego objawy często zmieniają intensywność i ustępują po odpoczynku, urlopie czy rozwiązaniu problemu. W przypadku ADHD trudności mają charakter przewlekły. Objawy nie znikają same z siebie i są obecne niezależnie od okoliczności zewnętrznych.

Nie tylko stres może naśladować objawy ADHD. Wypalenie zawodowe daje bardzo podobne symptomy: problemy z koncentracją, drażliwość, trudności z decyzjami. Kluczowa różnica polega na tym, że wypalenie rozwija się stopniowo w odpowiedzi na przeciążenie, ADHD towarzyszy Ci od dzieciństwa.

Warto pamiętać, że ADHD u kobiet często wygląda inaczej niż u mężczyzn. Zamiast nadruchliwości dominuje problem z koncentracją, chronicznym zmęczeniem, poczucie przytłoczenia i emocjonalna reaktywność. Wiele kobiet latami słyszy, że są „za wrażliwe” lub „chaotyczne” – a w rzeczywistości zmagają się z niezdiagnozowanym ADHD.

Osoby z ADHD często opisują, że nawet w spokojnych okresach życia mają problemy z koncentracją, planowaniem czy kończeniem rozpoczętych zadań. Często zapominają o umówionych wizytach, codziennie gubią klucze i telefon, zaczynają dziesięć rzeczy naraz i nie kończą żadnej, nie są w stanie usiąść do nudnego raportu mimo deadline’u, mają wrażenie, że ich głowa nigdy się „nie wyłącza”. Towarzyszy im poczucie wewnętrznego chaosu, które nie znika po weekendzie bez pracy. To właśnie ta stałość i powtarzalność jest jednym z najważniejszych kryteriów, jeśli chodzi o rozpoznanie ADHD.

Rozpoznanie ADHD. Kiedy warto zgłosić się na profesjonalną diagnozę?

Na profesjonalne rozpoznanie ADHD warto zdecydować się wtedy, gdy objawy negatywnie  wpływają na różne sfery życia: pracę, relacje, samoocenę. Specjalista nie tylko potwierdzi lub wykluczy ADHD, ale także pomoże odróżnić je od innych zaburzeń, takich jak depresja czy zaburzenia lękowe, które często dają podobne objawy. Rozpoznanie ADHD daje dostęp do psychoedukacji, terapii, a w niektórych przypadkach również farmakoterapii. To nie „szukanie wymówki” dla swojego zachowania, lecz inwestycja w lepsze zrozumienie własnych potrzeb i możliwości.

Odróżnienie stresu od objawów wymagających rozpoznania ADHD nie zawsze jest proste, zwłaszcza że oba zjawiska mogą się przenikać. Warto spojrzeć na swoje doświadczenia w szerszej perspektywie: dzieciństwa, przewlekłości objawów i ich wpływu na jakość życia. W praktyce diagnoza daje dostęp do farmakoterapii, psychoedukacji, a w środowisku akademickim lub zawodowym – do formalnych dostosowań, takich jak dodatkowy czas na egzaminach, elastyczne godziny pracy.