Poradnia w Wołominie

Poniedzia┼éek - Pi─ůtek, od 8:00 do 21:00
Sobota, od 8:00 do 19:00
Niedziela, od 8:00 do 16:00 (od 1.09.)
ul. Miła 3, 05-200 Wołomin, 3 piętro

Poradnia Warszawa Białołęka

Poniedzia┼éek - Pi─ůtek, od 9:00 do 21:00
Sobota, od 8:00 do 16:00
ul. Mochtyńska 65, 03-289 Warszawa

Poradnia w Wołominie

Poradnia Warszawa Białołęka

Strona g┼é├│wnaBlogRTZ ÔÇô racjonalna terapia zachowania ÔÇô co to?

RTZ ÔÇô racjonalna terapia zachowania ÔÇô co to?

Kategorie:
DorosłyDzieckoPsycholog

Racjonalna terapia zachowania jest form─ů leczenia w psychoterapii, kt├│ra ma powi─ůzania z terapi─ů poznawczo-behawioraln─ů (CBT). Wychodzi z zasady, ┼╝e to nie sytuacje w ┼╝yciu jednostki generuj─ů zaburzenia emocjonalne i behawioralne, ale raczej spos├│b ich interpretacji przez podmiot. Jakie s─ů jej podstawowe za┼éo┼╝enia? Jak przebiega? Dowiedz si─Ö wi─Öcej.

Spis tre┼Ťci:

Racjonalna terapia zachowania ÔÇô co to jest?

RTZ ÔÇô podstawowe za┼éo┼╝enia

ABCD emocji ÔÇô podstawowy model terapeutyczny RTZ

RTZ (racjonalna terapia zachowania) ÔÇô na czym polega?

Racjonalna samoanaliza ÔÇô zasady radzenia sobie w nurcie RTZ

Dla kogo przeznaczona jest racjonalna terapia zachowania (RTZ)?

Przykłady zastosowania racjonalnej terapii zachowania

 

Racjonalna terapia zachowania ÔÇô co to jest?

racjonalna terapia zachowania co to

Racjonalna terapia zachowania (RTZ) to forma kr├│tkoterminowej terapii poznawczo-behawioralnej. Jest to w┼éasne podej┼Ťcie psychoterapeutyczne ameryka┼äskiego profesora psychiatrii i dziekana Wydzia┼éu Psychiatrii Uniwersytetu Howarda w Waszyngtonie doktora Maxie C. Maultsby jr. Jego zdaniem metoda ta ┼é─ůczy cechy wszystkich idealnych metod leczenia.

RTZ jest:

  • wszechstronna i pe┼éna;
  • kr├│tkoterminowa;
  • ponadkulturowa;
  • bezlekowa;
  • daje d┼éugotrwa┼ée rezultaty;
  • skuteczna: u┼╝ywane w niej poj─Öcia behawioralne oraz techniki emocjonalnej samopomocy umo┼╝liwiaj─ů efektywne, tanie i profilaktyczne oddzia┼éywanie na zadbanie o zdrowie psychiczne r├│┼╝nej spo┼éeczno┼Ťci.

RTZ ÔÇô podstawowe za┼éo┼╝enia

Za┼éo┼╝eniem racjonalnej terapii zachowania jest to, ┼╝e ludzi nie denerwuj─ů, z┼éoszcz─ů czy smuc─ů same fakty, tylko te uczucia wywo┼éuj─ů przekonania o tych faktach. Chodzi o interpretacje, kt├│re powstaj─ů w ramach subiektywnego wnioskowania z danych wydarze┼ä. Dlatego te┼╝ cz┼éowiek ma dwa rodzaje osobistych przekona┼ä: racjonalne i irracjonalne.

Racjonalne przekonania s─ů elastyczne, logiczne, zgodne z rzeczywisto┼Ťci─ů i s┼éu┼╝─ů zdrowiu psychicznemu oraz ulepszaniu siebie i relacji z innymi.

Istniej─ů cztery typy racjonalnych przekona┼ä:

  • niedogmatyczne preferencje: ÔÇ×Chc─Ö, ale nie musz─Ö, by─ç docenianyÔÇŁ;
  • przekonania nieprzera┼╝aj─ůce: ÔÇ×Jest ┼║le, gdy jestem niedoceniany, ale nie jest to jeszcze koniec ┼ŤwiataÔÇŁ;
  • przekonania o wysokiej tolerancji na frustracj─Ö: ÔÇ×Trudno poradzi─ç sobie z byciem niedocenianym, ale potrafi─Ö to znie┼Ť─çÔÇŁ;
  • przekonania akceptuj─ůce, kt├│re dotycz─ů siebie, innych lub ┼╝ycia, np. ÔÇ×Akceptuj─Ö samego siebie, nawet je┼Ťli nikt mnie nie doceniaÔÇŁ.

Zdrowie psychiczne burz─ů nieracjonalne przekonania, kt├│re s─ů szkodliwe, nielogiczne, sztywne i niezgodne z rzeczywisto┼Ťci─ů. Nale┼╝─ů do nich:

  • sztywne wymagania: ÔÇ×Musz─Ö by─ç docenianyÔÇŁ;
  • przera┼╝aj─ůce przekonania: ÔÇ×Je┼Ťli nikt mnie nie docenia, to jest to dla mnie koniec ┼ŤwiataÔÇŁ;
  • przekonania o niskiej tolerancji na frustracj─Ö: ÔÇ×Nie mog─Ö znie┼Ť─ç tego, ┼╝e inni mnie nie doceniaj─ůÔÇŁ;
  • przekonania deprecjonuj─ůce siebie, innych lub ┼╝ycie: ÔÇ×Jestem bezwarto┼ŤciowyÔÇŁ, ÔÇ×┼╗ycie jest z┼éeÔÇŁ, ÔÇ×Ludzie s─ů podliÔÇŁ.

U podstaw racjonalnej terapii zachowania jest praca nad irracjonalnymi my┼Ťlami i promowanie zdrowych przekona┼ä.

ABCD emocji ÔÇô podstawowy model terapeutyczny RTZ

model abcd emocji

Za┼éo┼╝eniami teoretycznymi racjonalnej terapii zachowania jest to, ┼╝e ka┼╝dego dnia zdarzaj─ů si─Ö sytuacje, kt├│re sprawiaj─ů, ┼╝e jednostka obserwuje i interpretuje to, co si─Ö z ni─ů dzieje. Takie analizy zmieniaj─ů si─Ö w osobiste pomys┼éy, kt├│re dana osoba rozwin─Ö┼éa w odniesieniu do sytuacji. Kiedy te idee rozwin─Ö┼éy si─Ö, jednostka do┼Ťwiadcza emocjonalnych konsekwencji dotycz─ůcych wiary w system w┼éasnych ograniczaj─ůcych przekona┼ä.

W praktyce opisuje to podstawowy model ABCD emocji. Ka┼╝da litera ma inne znaczenie, w zale┼╝no┼Ťci od konkretnej sytuacji w ┼╝yciu cz┼éowieka.

A ÔÇô zdarzenie aktywuj─ůce. Odnosi si─Ö do okoliczno┼Ťci, zdarzenia lub do┼Ťwiadczenia, kt├│re aktywuje rzeczywisto┼Ť─ç. Jak na przyk┼éad otrzymywanie skarg od ukochanej osoby lub niezdanie testu.

B ÔÇô przekonanie racjonalne lub nieracjonalne, kt├│re jest zwi─ůzane z odpowiednimi lub niew┼éa┼Ťciwymi my┼Ťlami jednostki na temat wydarze┼ä w jej ┼╝yciu. My┼Ťli odnosz─ů si─Ö do aspekt├│w poznawczych, takich jak uwaga, pami─Ö─ç i percepcja. Hipotezy i pomys┼éy, kt├│re ma dana osoba, mog─ů powodowa─ç b┼é─Ödy w przetwarzaniu informacji.

C ÔÇô konsekwencje emocjonalne, poznawcze lub behawioralne swoich przekona┼ä.

D ÔÇô dzia┼éanie podejmowane pod wp┼éywem emocji. Na przyk┼éad ucieczka na widok szczekaj─ůcego psa.

W modelu ABCD my┼Ťli zawsze poprzedzaj─ů emocje. Dlatego A nie powoduje C, ale tylko przyczynia si─Ö do niego. To B, czyli przekonania s─ů postrzegane jako g┼é├│wna, ale nie jedyna przyczyna C i D.

RTZ (racjonalna terapia zachowania) ÔÇô na czym polega?

Metoda racjonalnej terapii zachowania skupia si─Ö na zidentyfikowaniu toksycznych my┼Ťli i d─ů┼╝eniu do zmiany niezdrowych przekona┼ä. Jest to technika, kt├│ra skupia si─Ö na tera┼║niejszo┼Ťci i przysz┼éo┼Ťci. Nie ma tu miejsca na zb─Ödne powracanie do wydarze┼ä z przesz┼éo┼Ťci. Zmiana nawyk├│w poznawczo-behawioralnych polega na pracy z emocjami.

Terapeuta lub trener racjonalnej terapii ma za zadanie pom├│c klientowi:

  • zrozumie─ç, ┼╝e sam jest w du┼╝ym stopniu odpowiedzialnym za w┼éasne problemy psychologiczne;
  • zda─ç sobie spraw─Ö z faktu, ┼╝e ma mo┼╝liwo┼Ťci, by poradzi─ç sobie ze swoimi k┼éopotami;
  • rozpozna─ç, kt├│re przekonania s─ů nieracjonalne i nauczy─ç si─Ö je odr├│┼╝nia─ç od zdrowych my┼Ťli;
  • kwestionowa─ç to, co nieprawdziwe;
  • pracowa─ç nad tworzeniem aury umo┼╝liwiaj─ůcej zmian─Ö przekona┼ä dzi─Öki metodom poznawczym, emocjonalnym i behawioralnym;
  • wyposa┼╝y─ç w samopomocowe techniki racjonalnej terapii oraz narz─Ödzia zmiany przekona┼ä i zachowania (np. relaksacja, wizualizacja).

Wykorzystuj─ůc metod─Ö RTZ klient tak naprawd─Ö staje si─Ö w┼éasnym terapeut─ů. Uczy si─Ö kszta┼étowania nowych umiej─Ötno┼Ťci i ich wykorzystywania w praktyce. W konsekwencji mobilizuje si─Ö do podejmowania wi─Ökszej odpowiedzialno┼Ťci za swoje my┼Ťli, uczy si─Ö kontrolowa─ç w┼éasne emocje oraz zmienia zachowanie.

Racjonalna samoanaliza ÔÇô zasady radzenia sobie w nurcie RTZ

racjonalna samoanaliza

Zastosowanie technik RTZ rozpoczyna si─Ö od tzw. racjonalnej samoanalizy. Na tym etapie analizie poddawane s─ů my┼Ťli, emocje i zachowania, kt├│re przeszkadzaj─ů. W tym celu wykorzystuje si─Ö model ABCD emocji, w kt├│rym pacjent na kartce:

A ÔÇô Opisuje kr├│tko sytuacj─Ö, kt├│ra doprowadzi┼éa go do niechcianych reakcji.

B ÔÇô Wypisuje dok┼éadnie, jakie my┼Ťli pojawi┼éy si─Ö w jego g┼éowie w zwi─ůzku z tym wydarzeniem.

C ÔÇô Jasno okre┼Ťla swoje emocje i odczucia do┼Ťwiadczane w obliczu tej sytuacji.

D ÔÇô Notuje to, jak si─Ö zachowa┼é i co zrobi┼é.

Nast─Öpnie analizuj─ůc pi─Ö─ç zasad zdrowego my┼Ťlenia (5 ZZM), musi odpowiedzie─ç na zwi─ůzane z nimi pytania. Chodzi o to, by ustali─ç, czy pojawiaj─ůce si─Ö w g┼éowie przekonania s─ů racjonalne, czy irracjonalne.

Jak wygl─ůda te pi─Ö─ç pyta┼ä zdrowego my┼Ťlenia?

  1. Czy my┼Ťli maj─ů odzwierciedlenie w faktach?
  2. Czy to przekonanie pozwala mi chroni─ç moje ┼╝ycie i zdrowie?
  3. Czy ta my┼Ťl pomaga mi osi─ůga─ç bli┼╝sze i dalsze cele?
  4. Czy to przekonanie przyczynia si─Ö do unikania najbardziej niepo┼╝─ůdanych konflikt├│w lub ich skutecznego rozwi─ůzywania?
  5. Czy ta my┼Ťl pozwala mi czu─ç si─Ö komfortowo, tak jak chc─Ö si─Ö czu─ç bez nadu┼╝ywania ┼╝adnej substancji?

Co najmniej trzy odpowiedzi, kt├│re spe┼éniaj─ů powy┼╝sze za┼éo┼╝enia, oznaczaj─ů, ┼╝e przekonanie jest racjonalne, zdrowe. Nale┼╝y jednak mie─ç na uwadze, ┼╝e zgodnie z zasadami zdrowych przekona┼ä:

  • wszystkie zasady s─ů r├│wnowa┼╝ne;
  • niekt├│re regu┼éy nie maj─ů zastosowania w pewnych sytuacjach;
  • to, co jest zdrowe dla jednej osoby, nie zawsze jest takie samo dla innej;
  • to, co jest dla Ciebie zdrowe tu i teraz, niekoniecznie takie b─Ödzie za jaki┼Ť czas lub w innej sytuacji.

Znaj─ůc powy┼╝sze zasady, pacjent mo┼╝e przej┼Ť─ç do wdra┼╝ania technik RTZ w swoje ┼╝ycie. Na przyk┼éad mo┼╝e zapisywa─ç my┼Ťli, kt├│re pojawiaj─ů si─Ö w sytuacjach kryzysowych, wzburzeniach, zdenerwowaniu, za┼éamaniu itd. Identyfikuj─ůc z┼ée my┼Ťli, mo┼╝e przyst─ůpi─ç do zmiany przekona┼ä na pozytywn─ů i akceptowaln─ů przez siebie form─Ö. Tw├│rca racjonalnej terapii zachowania zaznacza, ┼╝e szczeg├│lne znaczenie maj─ů tu refleksje powi─ůzane ze sformu┼éowaniami: zawsze, nigdy, powinienem, musz─Ö, nie mog─Ö, nie potrafi─Ö, wszyscy, nikt itd. Zmiana tych sformu┼éowa┼ä na racjonalne przekonania musi by─ç zgodna z warto┼Ťciami i ┼Ťwiatopogl─ůdem klienta.

Nast─Öpnie dochodzi do konfrontacji i ustalenia, jakie emocje i reakcje towarzysz─ů przeformu┼éowanym my┼Ťlom. Na pewno nie nale┼╝y spodziewa─ç si─Ö cud├│w przy bardzo skrajnych uczuciach. Je┼Ťli kto┼Ť czego┼Ť nienawidzi, trudno mu b─Ödzie od razu obdarzy─ç to co┼Ť uwielbieniem. Jednak wa┼╝ne s─ů tu dzia┼éania, jakie nale┼╝y podj─ů─ç, by dosz┼éo do pozytywnej zmiany samopoczucia.

Mo┼╝e to by─ç ich:

  • intensyfikacja ÔÇô zrobienie czego┼Ť wi─Öcej;
  • zmniejszenie ÔÇô odchodzenie od czego┼Ť;
  • zmiana ÔÇô wykonanie czego┼Ť w inny spos├│b;
  • zatrzymanie ÔÇô zaprzestanie jakiego dzia┼éania;
  • rozpocz─Öcie ÔÇô zrobienie czego┼Ť, czego wcze┼Ťniej si─Ö nie robi┼éo.

Istotne jest w tym wszystkim, by nowe przekonania i działania były funkcjonalne i zdrowe dla pacjenta.

Dla kogo przeznaczona jest racjonalna terapia zachowania (RTZ)?

rtz racjonalna terapia zachowania

Kr├│tkoterminowa terapia RTZ pozwala poprawi─ç jako┼Ť─ç swojego ┼╝ycia poprzez zmian─Ö negatywnych wzorc├│w zachowa┼ä. Jest szczeg├│lnie pomocna dla os├│b, kt├│re borykaj─ů si─Ö z trudno┼Ťciami emocjonalnymi lub behawioralnymi, takimi jak l─Öki, fobie, depresja, zaburzenia jedzenia, uzale┼╝nienia lub problemy z radzeniem sobie ze stresem.

RTZ jest r├│wnie┼╝ stosowana w pracy z dzie─çmi i m┼éodzie┼╝─ů, zw┼éaszcza z problemami zachowania, takimi jak impulsywno┼Ť─ç, hiperaktywno┼Ť─ç i problemy z koncentracj─ů. Poniewa┼╝ metoda ta skupia si─Ö na zmianie konkretnych wzorc├│w my┼Ťli i zachowa┼ä, mo┼╝e by─ç pomocna w terapii os├│b z r├│┼╝nymi zaburzeniami, takimi jak zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, zaburzenia l─Ökowe, zaburzenia osobowo┼Ťci i inne problemy psychologiczne.

W ko┼äcu racjonalna terapia zachowania mo┼╝e by─ç wykorzystywana jako podej┼Ťcie do rozwoju osobistego i samodoskonalenia. Jako pomoc ludziom w poprawie ich umiej─Ötno┼Ťci interpersonalnych, radzenia sobie ze stresem i zwi─Ökszeniu poczucia kontroli nad swoim ┼╝yciem. Ma szczeg├│lne znaczenie u pacjent├│w onkologicznych oraz chorych na przewlek┼ée lub nieuleczalne choroby.

Praca na zmianie w┼éasnych przekona┼ä sprawdza si─Ö, gdy kto┼Ť chce:

  • szybko i bezpiecznie zmniejszy─ç sw├│j b├│l emocjonalny;
  • rozpocz─ů─ç leczenie bez lek├│w psychotropowych;
  • lepiej ni┼╝ dotychczas radzi─ç sobie w ┼╝yciu z pojawiaj─ůcymi si─Ö problemami;
  • zmieni─ç swoje my┼Ťlenie na dany temat;
  • pom├│c sobie w lepszym radzeniu z wyzwaniami codziennego ┼╝ycia.

Przykłady zastosowania racjonalnej terapii zachowania

Racjonalna terapia zachowania wykorzystuje model ABCD emocji, aby dok┼éadnie przeanalizowa─ç, sk─ůd si─Ö bior─ů okre┼Ťlone nawyki emocjonalne. Jak to wygl─ůda w praktyce? We┼║my przyk┼éad studenta, kt├│ry zg┼éosi┼é si─Ö do terapeuty RTZ z problemem bezsenno┼Ťci i l─Öku przed obron─ů pracy magisterskiej.

Zdarzeniem aktywizuj─ůcym (A) w tym przypadku by┼é wa┼╝ny egzamin, kt├│ry doprowadzi┼é do powstania irracjonalnych przekona┼ä (B):

  • Na pewno nie dam rady.
  • Nie zdam i oka┼╝e si─Ö, ┼╝e jestem beznadziejny.
  • Wszyscy mnie tam wy┼Ťmiej─ů.
  • Wyrzuc─ů mnie ze studi├│w i zostan─Ö bez dyplomu.

Te my┼Ťli (B) doprowadzi┼éy studenta do odczuwania negatywnych emocji (l─Öku, z┼éo┼Ťci, gniewu, strachu). W rezultacie umys┼é zadr─Öczany zmartwieniami nie potrafi┼é si─Ö wyciszy─ç i dosz┼éo do zmiany nawyk├│w snu (D), czyli bezsenno┼Ťci. W takiej sytuacji celem terapii RTZ jest zmiana sposobu my┼Ťlenia studenta i obudzenie w nim nadziei oraz spokoju (zdrowe emocje). Nast─Öpnie nale┼╝y przeformu┼éowa─ç nastawienie do egzaminu i zadba─ç o popraw─Ö jako┼Ťci snu (zdrowe dzia┼éanie).

Takie narz─Ödzia racjonalnej terapii zachowania pozwalaj─ů w ten spos├│b pracowa─ç z r├│┼╝nymi problemami. Na przyk┼éad w celu:

  • zmniejszenia l─Öku i napi─Öcia w przypadku fobii;
  • poradzenia sobie z negatywnymi my┼Ťlami i emocjami w depresji;
  • zmiany nawyk├│w ┼╝ywieniowych i podej┼Ťcia do w┼éasnego obrazu cia┼éa w anoreksji;
  • poznania sposob├│w radzenia sobie z pokusami, by pozby─ç si─Ö uzale┼╝nienia;
  • zmniejszenia poziomu stresu i napi─Öcia w ci─Ö┼╝kich okresach ┼╝ycia.

Racjonalna terapia zachowania pozwala stawi─ç czo┼éa rzeczywisto┼Ťci i nauczy─ç si─Ö przetwarzania informacji w bardziej pozytywny spos├│b.

Potrzebujesz pomocy, wsparcia psychologicznego?

Plac├│wki naszych poradni znajduj─ů si─Ö w:

 

Źródła:

  1. Colin Feltham, Ian Horton (red.); „Psychoterapia i poradnictwo Tom 1”; GWP 2013.
  2. Maxie C. Maultsby jr.; „Racjonalna Terapia Zachowania”; Wydawnictwo Wulkan 2008.
  3. Michael DeBernardi, Maxie C. Maultsby jr.; „ABC Twoich emocji”; Wydawnictwo Wulkan 2019.

 

Wpis blogowy nie jest artyku┼éem naukowym. Ma jedynie charakter informacyjny i nie zast─ůpi konsultacji ze specjalist─ů.

Chcesz by─ç na bie┼╝─ůco z naszymi artyku┼éami psychologicznymi?
Polub nas na Facebook
Udost─Öpnij wpis na Facebooku, aby pom├│c innym osobom!