Strach a lęk – jak odróżnić?

Pojęcia strachu i lęku bywają używane zamiennie, co nie do końca jest poprawne. W istocie różnią się i odnoszą się do innych sytuacji. Przede wszystkim chodzi o czynniki, które wywołują lęk lub strach. Ten drugi, wcale nie musi mieć negatywnego wydźwięku. W przeciwieństwie do lęku, który jest paraliżujący, strach często mobilizuje do działania i pozwala obiektywnie ocenić sytuację, zanim podejmiesz jakiekolwiek działania. Poznaj bliżej definicję strachu i lęku, naucz się je odróżniać, a potem poznaj sposoby na to, jak pokonać własne ograniczenia.

Strach i lęk towarzyszą każdemu i są stanami emocjonalnymi, które mogą zarówno mobilizować, jak i paraliżować. O tym pierwszym można się wypowiadać w kontekście bardziej pozytywnym – strach bywa konstruktywny, zmusza do racjonalnego myślenia, podejmowania decyzji w oparciu o swoje doświadczenia, argumenty, analizy. W przeciwieństwie do niego lęk, choć daje podobne objawy fizyczne, bywa wyniszczający. Głównie dlatego, że jest irracjonalny, nie zawsze logiczny i możliwy do wytłumaczenia. Zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku można próbować samodzielnie pracować na reakcjami i kontrolować emocje, jednak nierzadko potrzebne jest wsparcie dobrego psychologa.

Spis treści:

Co to jest strach?

Co to jest lęk?

Jak pokonać strach?

Jak pokonać lęk?

Lęk lub strach – wyeliminuj źródło!

Co to jest strach?

Stany emocjonalne, które towarzyszą człowiekowi, mogą różnić się od siebie w zależności od przyczyny, okoliczności i natężenia. Strach pojawia się wtedy, gdy masz do czynienia z niebezpieczeństwem, czujesz się zagrożony, Twoje myśli krążą wokół tej konkretnej sytuacji, nierzadko wyolbrzymiając ją. Całe Twoje ciało koncentruje się na tym, jak pokonać strach, a stan napięcia objawia się także fizycznie – źrenice się powiększają, oddech przyspiesza, ręce zaczynają się pocić, a w ustach zasycha.

Kiedy zastanawiasz się, co to jest strach, nie sposób wspomnieć o reakcji, jaką wywołuje stan zagrożenia. W takiej sytuacji organizm przygotowuje się do obrony albo ucieczki – to dwa najpopularniejsze sposoby na to, jak pokonać strach. Oczywiście, kiedy uświadomisz sobie, że Twój problem jest poważniejszy, a zmartwieniem jest paraliżujący, utrudniający normalne funkcjonowanie strach, który powraca, warto zasięgnąć profesjonalnej pomocy psychologicznej. W ten sposób można zapobiegać jego eskalacji już w momencie, gdy pojawią się pierwsze symptomy.

Co to jest lęk?

Zastanawiasz się w takim razie, co to jest lęk? Czym różni się od strachu? To stan emocjonalny, który pojawia się w odpowiedzi na zagrożenie, jednak to jest zazwyczaj wyolbrzymione i ma charakter subiektywny. Czasem nawet w ogóle nie istnieje, a pojawia się na skutek obaw człowieka, jego uprzedzeń, przeżytych traum czy wyimaginowanych zmartwień. Jest zatem dość irracjonalny, choć trudny do opanowania czy wyjaśnienia. Fizyczne objawy lęku są podobne do objawów strachu, ale przybierają bardziej intensywny wymiar. Jednocześnie są odpowiedzią nie tyle na rzeczywiste zagrożenie, co na obawy, że zagrożenie w ogóle może się pojawić (nawet jeśli nic na to nie wskazuje).

Jak pokonać strach?

Życie w napięciu jest bardzo trudne i na dłuższą metę wykańczające. Zastanawiasz się, jak pokonać strach? Metody są różne, ale najważniejsze jest oswojenie strachu. Nie warto unikać rozmawiania o tym, co Cię denerwuje, martwi, sprawia, że chcesz się bronić lub uciekać. Kiedy już staniesz twarzą w twarz ze swoim problemem zastanów się:

• Co wywołuje strach – jakie sytuacje, ludzie, okoliczności, wydarzenia sprawiają, że się boisz?
• Czy ten strach Cię paraliżuje – strach nie zawsze jest złą emocją. Często motywuje do działania, o ile zostaje przekierowany w odpowiednią stronę.
• Co może Ci się przydarzyć – czy faktycznie to, czego się boisz, jest takie straszne?
• Opracuj plan działania – boisz się wystąpienia przed publicznością, towarzyszy Ci nieustanny strach o zdrowie swoje i bliskich? Zwizualizuj sobie konkretne wydarzenia, a potem krok po kroku je przeanalizuj. Przede wszystkim, zastanawiając się nad tym, co można byłoby zrobić w konkretnej sytuacji.
• Skup się na czymś innym – pomyśl o tym, że po stresującym dniu w pracy nadejdzie relaksujący i spokojny weekend w domowych pieleszach.
• Rób ćwiczenia oddechowe – koncentruj się na oddychaniu, przymknij oczy, weź kilka głębokich wdechów, pozwól, aby wypełniła Cię dobra energia.

Strachu raczej nigdy nie pokonasz definitywnie. I dobrze! Jest on ważnym motywatorem, pomaga rozwiązać wiele problemów i wzmacnia człowieka. Jednak podejdź do niego rozsądnie, pamiętając o tym, że jest to normalny stan emocjonalny, którego nie należy się wstydzić!

Jak pokonać lęk?

Lęk bywa na tyle paraliżujący, że trudno zaplanować swoją reakcję. Zazwyczaj też pojawia się znienacka albo kiełkuje powoli, urastając do imponujących rozmiarów. Jak opanować lęk? To sztuka, którą można osiągnąć samemu lub przy pomocy dobrego psychologa. Przede wszystkim trzeba poznać fizyczne objawy lęku. Gdy zaczynają się pojawiać (drżenie rąk, potliwość, przyspieszone bicie serca), zacznij działać:

• Zatrzymaj się i weź głęboki oddech.
• Zastanów się, co powoduje Twoją nerwową reakcję. Czy jest to konkretna osoba? Czy może miejsce, w którym się znajdujesz? Czego się obawiasz – jaki scenariusz rodzi się w Twojej wyobraźni?
• Skoncentruj uwagę na czymś innym – zadzwoń do bliskiej osoby, wyjdź na spacer z pupilem.
• Oddaj się czynnościom, które pochłaniają Twoją uwagę i odwracają ją od problemu. Dla niektórych jest to sprzątanie, inni wybierają medytację, jogę lub wycieczkę rowerową.

Fizyczne objawy lęku są trudne do przeoczenia, szczególnie jeśli się nasilają (ataki paniki). A dzieje się to wówczas, gdy Twoje myśli stale koncentrują się na jednym problemie i krążą wokół niego. Stale analizujesz, martwisz się, obarczasz swoimi problemami także osoby z bliskiego (i dalszego) otoczenia? Być może jesteś na etapie, na którym wskazówki jak pokonać lęk samemu już nie wystarczą. Wtedy warto zasięgnąć porady psychologicznej.

Lęk lub strach – wyeliminuj źródło!

Stres jest nieodłączną częścią życia każdego człowieka. Niektórzy są na niego bardziej odporni, inni łatwo wytrącają się z równowagi, zaczynają panikować, tracą zdolność racjonalnego myślenia. Bez względu na to, w której grupie jesteś, możesz próbować samodzielnie kontrolować swoje stany emocjonalne, aby to, co trudne, dało się przekuć na motywację do działania. Jak to zrobić?

• Ogranicz oglądanie filmów katastroficznych, wiadomości, zwłaszcza jeśli Twoim problemem jest strach przed zachorowaniem na koronawirusa, martwisz się sytuacją polityczną w kraju czy problemami uchodźców.
• Ogranicz lub całkowicie odstaw używki. Wiele osób w papierosach, alkoholu i narkotykach szuka zapomnienia. To błędne koło – w ten sposób nie rozwiązujesz problemu ani nie uczysz się radzić sobie z emocjami, lecz szukasz ucieczki, która daje złudne poczucie bezpieczeństwa.
• Skoncentruj się na pozytywnych akcentach swojego życia. W walce z lękami – rzeczywistymi i wyimaginowanymi ważne jest posiadanie bliskich, życzliwych osób. Podtrzymuj kontakty z rodziną i przyjaciółmi, dzwoń do nich, umawiaj się na spotkania. Nie zapominaj o swoim hobby ani o uprawianiu sportu.
• Znajdź ujście dla złej energii. Piętrzące się w Tobie trudne emocje potrzebują ujścia. Jak sobie z nimi poradzić w pozytywny i konstruktywny sposób? Biegaj, idź na rower, ćwicz, medytuj. Rób ćwiczenia fizyczne, które sprawią, że będziesz aktywny.
• Nie rezygnuj z przyjemności. W obawie przed zranieniem nie nawiązujesz kontaktów z płcią przeciwną? Boisz się utraty majątku, dlatego odkładasz każdą złotówkę, odmawiasz sobie nawet drobnych wydatków? Jesteś przemęczony, zestresowany, przemęczony pracą, bo dawno nie byłeś na urlopie? Daj sobie czas na odpoczynek, regenerację i nową energię do dźwigania trudów codziennego życia.

Strach odnosi się do realnego zagrożenia i bywa motywujący. Pomaga w podjęciu decyzji, która rozwiązuje sytuację – obrona lub ucieczka zazwyczaj wystarczają. W przypadku lęku problem jest bardziej zawiły, bo odnosi się do zagrożenia, które nie istnieje lub jest wyimaginowane. Jeżeli nie wiesz, jak pokonać lęk albo borykasz się z paraliżującym strachem, który powraca, zawsze warto zasięgnąć pomocy psychologicznej.