Poniedziałek - Niedziela, od 8:00 do 21:00
ul. Miła 3, 05-200 Wołomin, 3 piętro
501 775 717Wy┼Ťlij zapytanieUm├│w wizyt─Ö
Strona g┼é├│wnaBlogWypalenie zawodowe ÔÇô co robi─ç?

Wypalenie zawodowe ÔÇô co robi─ç?

Kategorie:
DepresjaDorosły

Czy kiedykolwiek s┼éysza┼ée┼Ť lub czyta┼ée┼Ť gdzie┼Ť o s┼éowie ÔÇ×wypalenieÔÇŁ? Nie chodzi o wypalanie traw lub wypalenie ┼Ťwiecy, a o wyczerpanie zwi─ůzane z prac─ů. W psychologii wypalenie zawodowe ma miejsce, gdy przekraczasz swoje granice, bo praca, kt├│r─ů wykonujesz, powoduje wycie┼äczenie psychiczne, emocjonalne i fizyczne. Objawy tego stanu pocz─ůtkowo s─ů niezauwa┼╝alne, traktowane jako ÔÇ×zwyk┼ée przem─ÖczenieÔÇŁ. Tymczasem sytuacja mo┼╝e by─ç naprawd─Ö powa┼╝na i prowadzi─ç do tragicznych skutk├│w. Sprawd┼║, co robi─ç, by nie da─ç si─Ö skutkom wypalenia zawodowego.

Spis tre┼Ťci:

Pracownik idealny poszukiwany!

Czym jest wypalenie zawodowe?

Komponenty wypalenia zawodowego

Wypalenie zawodowe objawy

Wypalenie zawodowe przyczyny

Kto jest szczeg├│lnie nara┼╝ony na wypalenie zawodowe?

Jakie s─ů etapy wypalenia zawodowego?

Wypalenie zawodowe – leczenie i zapobieganie

 

Pracownik idealny poszukiwany!

wypalenie zawodowe objawy

Potencjalnym pracownikom podczas rekrutacji stawiane s─ů r├│┼╝ne wymagania. Wiele zale┼╝y od rodzaju stanowiska, o kt├│re ubiega si─Ö kandydat. Jednak mo┼╝na wyr├│┼╝ni─ç kilka powszechnie po┼╝─ůdanych i cenionych przez pracodawc├│w warto┼Ťci. S─ů to:

  • wysoki poziom motywacji do pracy,
  • silne zaanga┼╝owanie emocjonalne,
  • mobilizacja do dzia┼éania,
  • branie odpowiedzialno┼Ťci za wykonywane zadania.

Wi─Ökszo┼Ť─ç firm w procesie rekrutacji pracownik├│w oczekuje od nich takiej w┼éa┼Ťnie postawy. Uwa┼╝aj─ů, ┼╝e takie zachowanie jest wyznacznikiem aktywnego wywi─ůzywania si─Ö z powierzonych obowi─ůzk├│w. Okazuje si─Ö jednak, ┼╝e pracownicy, kt├│rzy s─ů oddani swojej pracy, emocjonalnie w ni─ů zaanga┼╝owani, uto┼╝samiaj─ů si─Ö z wykonywanymi zadaniami i organizacj─ů oraz maj─ů du┼╝─ů potrzeb─Ö czerpania z niej satysfakcji i zadowolenia, s─ů bardzo podatni na wypalenie zawodowe.

Czym jest wypalenie zawodowe?

Wypalenie zawodowe to zjawisko, kt├│re po raz pierwszy opisano w latach siedemdziesi─ůtych, a w Polsce zosta┼éo spopularyzowane w latach osiemdziesi─ůtych. Wyst─Öpowa┼éo du┼╝o wcze┼Ťniej, ale nie m├│wiono o nim otwarcie. Podj─Öcie tego tematu oznacza┼éo bowiem przyznanie si─Ö, ┼╝e czasami profesjonali┼Ťci mog─ů post─Öpowa─ç nieprofesjonalnie, czyli zniech─Öceni i wyczerpani prac─ů nauczyciele, lekarze itp. mog─ů szkodzi─ç swoim podopiecznym. Wzrost zainteresowania zjawiskiem wypalenia by┼é wynikiem wielu przemian cywilizacyjnych. Zacz─Öto zdawa─ç sobie spraw─Ö z tego, jak wiele niekt├│rych kosztuje zaanga┼╝owanie w prac─Ö. Poza tym stale wzrastaj─ůce wymagania stawiane tzw. zawodom s┼éu┼╝b spo┼éecznych, krytyka ich postaw i zachowa┼ä sprawi┼éa, ┼╝e zacz─Öto zauwa┼╝a─ç, ┼╝e co┼Ť z┼éego dzieje si─Ö z niekt├│rymi pracownikami.

Wypalenie zawodowe jest zjawiskiem z┼éo┼╝onym. To jedna z wielu mo┼╝liwych reakcji organizmu na chroniczny stres zwi─ůzanych z prac─ů w zawodach, kt├│rych wsp├│ln─ů cech─ů jest kontakt z lud┼║mi i zaanga┼╝owanie emocjonalne w ich problemy. Istnieje wiele definicji tego syndromu, aczkolwiek wszystkie ┼é─ůczy rozumienie tego poj─Öcia jako stanu zm─Öczenia, wyczerpania emocjonalnego b─Öd─ůcego efektem rozczarowania i utraty z┼éudze┼ä. Dotyczy to przede wszystkim os├│b, kt├│re w pocz─ůtkowej fazie charakteryzowa┼éy si─Ö wysokim poziomem motywacji, zaanga┼╝owania, wysokim poczuciem dokona┼ä osobistych i wiar─ů, ┼╝e ÔÇ×mog─ů wszystkoÔÇŁ.

Komponenty wypalenia zawodowego

Wyr├│┼╝nia si─Ö trzy sk┼éadowe zespo┼éu wypalenia zawodowego, kt├│re pozwalaj─ů definiowa─ç ten stan jako psychologiczny zesp├│┼é wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji oraz obni┼╝onego poczucia dokona┼ä osobistych. Mo┼╝e on wyst─ůpi─ç u os├│b, pracuj─ůcych z lud┼║mi w pewien okre┼Ťlony spos├│b.

  1. Wyczerpanie emocjonalne i psychofizyczne jest to stan zmienno┼Ťci nastroju, przem─Öczenia lub przeci─ů┼╝enia, poczucia nadmiernego obci─ů┼╝enia emocjonalnego, znacznego wyczerpania na wielu p┼éaszczyznach ┼╝ycia.
  2. Depersonalizacja ujawnia si─Ö nadmiernym dystansowaniem si─Ö w relacjach zawodowych. Wypalony pracownik nie ma dobrego kontaktu z innymi, jest nastawiony do nich negatywnie lub oboj─Ötnie, ma problemy z komunikacj─ů interpersonaln─ů. Jest konfliktowy, sam tworzy problemy, ignoruje potrzeby innych, nie widzi ich zaanga┼╝owania w prac─Ö, jej efekt├│w i emocji wsp├│┼épracownik├│w.
  3. Obni┼╝one poczucie osi─ůgni─Ö─ç osobistych wyra┼╝a si─Ö brakiem wiary w siebie, swoje kompetencje. Nie ma zadowolenia i efektywno┼Ťci w pracy zawodowej. Pojawia si─Ö subiektywne odczucie braku sukcesu oraz poczucie nieadekwatno┼Ťci w┼éasnych mo┼╝liwo┼Ťci w stosunku do wymog├│w sytuacji.

Wypalenie zawodowe ÔÇô objawy

Syndrom wypalenia zawodowego daje o sobie znać na różnych płaszczyznach.

Objawy wypalenia zawodowego

Na poziomie indywidualnym dotycz─ů sfery fizycznej i psychicznej. Obejmuj─ů:

  • objawy fizyczne: poczucie przewlek┼éego zm─Öczenia, zaprzestanie aktywno┼Ťci fizycznej, zak┼é├│cenia snu, utrata wagi i zaburzenia apetytu, spadek libido, nadu┼╝ywanie alkoholu, lek├│w, palenie tytoniu, spadek odporno┼Ťci, b├│le mi─Ö┼Ťni bez rozpoznawalnych przyczyn;
  • objawy emocjonalne i behawioralne: brak umiej─Ötno┼Ťci zrelaksowania si─Ö, niech─Ö─ç, znu┼╝enie, spadek nastroju, negatywne my┼Ťli i postawy, l─Öki, poczucie pustki i brak cel├│w, poczucie bezradno┼Ťci, przygn─Öbienia, osamotnienia, izolacji.

Na poziomie interpersonalnym skupiaj─ů si─Ö wok├│┼é relacji rodzinnych i spo┼éecznych. Jest to:

  • etykietowanie innych;
  • szybkie wpadania w z┼éo┼Ť─ç;
  • irytowanie si─Ö postawami innych os├│b;
  • niech─Ö─ç do wsp├│lnego wypoczynku;
  • sp─Ödzanie wi─Ökszej ilo┼Ťci czasu poza domem;
  • dystansowanie si─Ö od spraw rodzinnych;
  • ma┼ée zainteresowanie samopoczuciem innych ludzi;
  • po┼Ťpiech, oboj─Ötno┼Ť─ç i dystans;
  • rozdra┼╝nienie i obni┼╝ona empatia;
  • bezduszno┼Ť─ç, cynizm, agresja, konfliktowo┼Ť─ç;
  • przedmiotowe traktowanie innych.

W kwestii zawodowej i zwi─ůzanej z prac─ů wypalenie objawia si─Ö przede wszystkim:

  • utrat─ů zapa┼éu;
  • nieodczuwaniem satysfakcji z pracy;
  • niech─Öci─ů do zmian;
  • mechanicznym dzia┼éaniem (ÔÇ×tryb autopilotaÔÇŁ);
  • obawami i oporem przed codziennym wyj┼Ťciem do pracy;
  • rosn─ůcym poczucie niekompetencji;
  • poczuciem, ┼╝e wci─ů┼╝ brakuje na co┼Ť czasu;
  • utrat─ů zaufania do kierownictwa i koleg├│w.

Wypalenie zawodowe ÔÇô przyczyny

wypalenie zawodowe przyczyny

Sk─ůd w og├│le bierze si─Ö wypalenia zawodowe? W czym tkwi jego sedno? Wiele os├│b zastanawia si─Ö, dlaczego pomimo pocz─ůtkowej euforii i zadowolenia z pracy, dosz┼éo u nich to utraty satysfakcji z wykonywanych obowi─ůzk├│w. Czynniki sprzyjaj─ůce powstawaniu tego syndromu mo┼╝na podzieli─ç na indywidualne, interpersonalne i organizacyjne.

Przyczyny indywidualne

Grup─ů znacznie nara┼╝on─ů na dzia┼éanie czynnik├│w stresogennych i ponoszenie konsekwencji w postaci wypalenia zawodowego s─ů osoby, kt├│re cechuje:

  • perfekcjonizm,
  • nadgorliwo┼Ť─ç,
  • konserwatyzm,
  • dogmatyzm,
  • wykonywanie ka┼╝dego zadania z wielkim zaanga┼╝owaniem,
  • nieumiej─Ötno┼Ť─ç odmawiania,
  • po┼Ťwi─Öcanie si─Ö dla innych,
  • t┼éumienie w┼éasnych potrzeb,
  • nieumiej─Ötno┼Ť─ç wsp├│┼épracy,
  • identyfikowanie si─Ö tylko z prac─ů i firm─ů,
  • brak dystansu wobec problem├│w zawodowych.

S─ů to ludzie, kt├│rzy zwykle ┼╝yj─ů bardzo intensywnie, maj─ů za ma┼éo snu, anga┼╝uj─ů si─Ö w zbyt wiele dzia┼éa┼ä i maj─ů niewiele czasu wolnego na odpoczynek.

Przyczyny interpersonalne

Zwi─ůzane s─ů g┼é├│wnie z konfliktami na linii:

  • pracownik i jego klient/pacjent: brak szacunku i wzajemnego zaufania, utrzymywanie dystansu emocjonalnego lub zbyt du┼╝e zaanga┼╝owanie, ci─ůg┼éy kontakt z osobami w trudnej sytuacji ┼╝yciowej, skupianie si─Ö na tragicznych prze┼╝yciach innych ludzi, ci─ůg┼éy kontakt z cierpieniem innych ludzi lub przejawami okrucie┼ästwa;
  • pracownik-prze┼éo┼╝ony/wsp├│┼épracownik: rywalizacja, agresja s┼éowna, brak wsparcia i pomocy, mobbing, problemy w komunikacji, brak wzajemnego zaufania, przemoc psychiczna, kwestionowanie kompetencji, ubli┼╝anie, blokowanie awans├│w zawodowych.

Przyczyny organizacyjne

Dotycz─ů g┼é├│wnie kwestii warunk├│w i organizacji pracy oraz ca┼éego otoczenia zawodowego:

  • nadmierne wymagania,
  • du┼╝a biurokracja,
  • brak mo┼╝liwo┼Ťci podejmowania samodzielnych decyzji,
  • niedostateczne wsparcie spo┼éeczne,
  • brak pochwa┼é,
  • z┼ée warunki lokalowe,
  • niedobre rozwi─ůzania systemowe lub ich brak,
  • nieadekwatne wynagrodzenie.

Kto jest szczeg├│lnie nara┼╝ony na wypalenie zawodowe?

Wed┼éug prof. Heleny S─Ök, kt├│ra dog┼é─Öbnie przeanalizowa┼éa temat wypalenia zawodowego, syndrom ten pojawia si─Ö szczeg├│lnie cz─Östo u przedstawicieli zawod├│w bardzo zaanga┼╝owanych w blisk─ů relacj─Ö z drugim cz┼éowiekiem. Taka interakcja stanowi u nich podstaw─Ö profesjonalizmu i jest warunkiem odniesienia sukcesu w danym zawodzie. G┼é├│wnie dotyczy to os├│b, kt├│re codziennie musz─ů konfrontowa─ç si─Ö z negatywnymi emocjami, cierpieniem, niesprawiedliwo┼Ťci─ů, okrucie┼ästwem. Ale mog─ů to te┼╝ by─ç tacy, na kt├│rych spoczywa du┼╝a odpowiedzialno┼Ť─ç za kogo┼Ť lub za co┼Ť, lub osoby, kt├│re ┼╝yj─ů w przewlek┼éym stresie. S─ů to przede wszystkim przedstawiciele takich zawod├│w, jak:

  • lekarz,
  • piel─Ögniarka,
  • ratownik medyczny,
  • stra┼╝ak,
  • policjant,
  • pracownik socjalny,
  • kurator,
  • psycholog,
  • nauczyciel.

Kiedy cz┼éowiek wykonuj─ůcy taki zaw├│d, nie jest w stanie poradzi─ç sobie z obci─ů┼╝eniami psychicznymi, prze┼╝ywaniem niepowodzenia, spoczywaj─ůc─ů na nim odpowiedzialno┼Ťci─ů lub brakiem sukcesu, cierpi na coraz wi─Öksze zm─Öczenie i emocjonalne wyczerpanie.

Jakie s─ů etapy wypalenia zawodowego?

Ka┼╝dy syndrom ma sw├│j pocz─ůtek, a ┼╝eby si─Ö wypali─ç, trzeba najpierw p┼éon─ů─ç. Dlatego wypalenie zwykle rozpoczyna si─Ö u os├│b, kt├│re s─ů pocz─ůtkowo silnie zaanga┼╝owane w obowi─ůzki i maj─ů siln─ů potrzeb─Ö bycia potrzebnym i skutecznym.

Wyr├│┼╝nia si─Ö cztery fazy wyczerpania prac─ů:

  1. Etap entuzjazmu: pojawiaj─ů si─Ö ogromne nadzieje na przysz┼éo┼Ť─ç, praca staje si─Ö najwa┼╝niejszym celem ┼╝ycia, motywacj─ů na ka┼╝dy kolejny dzie┼ä.
  2. Etap stagnacji: stan euforii powoli ust─Öpuje. Pojawia si─Ö znaczne obni┼╝enie oczekiwa┼ä i spada zaanga┼╝owanie w wykonywanie obowi─ůzk├│w.
  3. Etap frustracji: z┼éo┼Ť─ç, poczucie bezradno┼Ťci i narastaj─ůca niepewno┼Ť─ç odbieraj─ů ch─Öci do pracy. Nieadekwatna pensja, z┼ée relacje z innymi, zm─Öczenie itp. tylko pot─Öguj─ů stan rozczarowania.
  4. Etap apatii: dochodzi do wyczerpania, zoboj─Ötnienia i wypalenia zawodowego.

Wypalenie zawodowe ÔÇô leczenie i zapobieganie

Cierpi─Ö na wypalenie zawodowe, co mam robi─ç? Wiele os├│b obci─ů┼╝onych nadmiernym stresem w pracy, nie wie, jak poradzi─ç sobie ze stanem wyczerpania. Tymczasem skutki wypalenia zawodowego niekorzystnie odbijaj─ů si─Ö na zdrowiu fizycznym i psychicznym. ┼╗ycie w przewlek┼éym stresie mo┼╝e doprowadzi─ç do chor├│b serca, zawa┼éu, udaru, parestezji, cukrzycy, migreny i oty┼éo┼Ťci. Konsekwencjami mo┼╝e by─ç te┼╝ chroniczne zm─Öczenie, bezsenno┼Ť─ç i depresja. Dlatego nie mo┼╝na lekcewa┼╝y─ç objaw├│w syndromu, jakim jest wypalenie zawodowe. Leczenie powinno odbywa─ç si─Ö pod okiem lekarza rodzinnego oraz psychologa. Chodzi przede wszystkim o wzmocnienie swoich zasob├│w oraz ustalenie ┼║r├│d┼éa problem├│w. By─ç mo┼╝e rozwi─ůzanie tkwi w poprawie relacji ze wsp├│┼épracownikami lub zmianie pracy na inn─ů, gdzie mo┼╝na zwolni─ç i znale┼║─ç czas tak┼╝e na przerw─Ö.

Cierpisz na wypalenie zawodowe?

Sednem walki z wypaleniem zawodowym jest zapobieganie takim stanom. Oto kilka wskaz├│wek, kt├│re mo┼╝esz wdro┼╝y─ç.

  • Nie my┼Ťl o niepowodzeniach.
  • Nie trwo┼ä energii na niepotrzebne, niezwi─ůzane z zadaniem my┼Ťli.
  • Aktywnie podejd┼║ do rozwi─ůzywania problem├│w w pracy.
  • Koncentruj si─Ö na tym, co masz zrobi─ç. Rozpocznij ka┼╝dy dzie┼ä od zaplanowania zada┼ä w kolejno┼Ťci ich wa┼╝no┼Ťci.
  • Unikaj perfekcjonizmu, kt├│ry mo┼╝e prowadzi─ç do frustracji. Mania organizacji, ekstremalne po┼Ťwi─Öcenie si─Ö zadaniom i pragnienie, aby wszystko by┼éo zawsze nienaganne i doskona┼ée, mo┼╝e zm─Öczy─ç Ci─Ö zawodowo.
  • Nie b├│j si─Ö wsp├│┼épracowa─ç z innymi i dzieli─ç si─Ö obowi─ůzkami.
  • ┼╗yj tu i teraz. W ci─ůgu dnia zwolnij, zobacz, us┼éysz, poczuj. Przyjrzyj si─Ö temu, co Ci─Ö otacza i doce┼ä ma┼ée rzeczy.
  • Naucz si─Ö odpr─Ö┼╝a─ç w czasie pracy. Zamknij na chwil─Ö oczy, policz do 60., zr├│b kilka g┼é─Öbokich wdech├│w i wydech├│w, wyjd┼║ na ┼Ťwie┼╝e powietrze, wypij dobr─ů kaw─Ö ÔÇô zr├│b cokolwiek, co chocia┼╝ na chwil─Ö oderwie Ci─Ö od obowi─ůzk├│w.
  • Nie wykorzystuj braku czasu jako wym├│wki, aby nie ─çwiczy─ç i nie cieszy─ç si─Ö chwilami relaksu i wypoczynku. Zmiany stylu ┼╝ycia mog─ů by─ç najlepszym sposobem zapobiegania, a nawet leczenia zespo┼éu wypalenia.
  • B─ůd┼║ aktywny poza prac─ů, nie zaniedbuj rodziny, znajomych i swojego hobby.
  • Pomy┼Ťl o powrocie do r├│wnowagi wewn─Ötrznej przez trening relaksacyjny oraz odreagowanie stresu np. poprzez sport.
  • Poszukaj wsparcia spo┼éecznego u cz┼éonk├│w rodziny, na treningu umiej─Ötno┼Ťci interpersonalnych, podczas spotka┼ä terapeutycznych z psychologiem.

Pos┼éuchaj opinii swojej rodziny, przyjaci├│┼é i koleg├│w. Ludzie, kt├│rzy s─ů wypaleni, cz─Östo nie zdaj─ů sobie z tego sprawy. Je┼Ťli kto┼Ť zauwa┼╝y w Twoim zachowaniu co┼Ť niepokoj─ůcego, zastan├│w si─Ö nad tym i nie lekcewa┼╝ tych obaw. Pami─Ötaj: nie wahaj si─Ö szuka─ç profesjonalnej pomocy. W naszej poradni znajdziesz j─ů r├│wnie┼╝ online. Pomagamy pacjentom z r├│┼╝nych miejscowo┼Ťci w Polsce np. psycholog Radom.┬á Zdrowie psychiczne jest tak samo wa┼╝ne, jak zdrowie fizyczne!

 

Chcesz by─ç na bie┼╝─ůco z naszymi artyku┼éami psychologicznymi?
Polub nas na Facebook
Udost─Öpnij wpis na Facebooku, aby pom├│c innym osobom!